Wieś Frydman


Jedna z najbardziej atrakcyjnych wsi polskiego Podtatrza. Leży na Spiszu, na szerokim półwyspie wciętym w pd.-zach. cypel Jeziora Czorsztyńskiego. Zabudowa jest gęsta, głównie murowana. M mieszkańców  1600. W trakcie budowy zbiornika wieś otoczono obwałowaniem (tzw. zapora boczna) o długości 2480 m, wys. 16 m i szerokości w koronie 3 m.

 kościół Św. Stanisława

Kasztel

Piwnice frydmańskie

Frydman

Frydman - fotografia powiększona W pobliżu wsi, w miejscu obecnie zalanym wodami Jeziora Czorsztyńskiego, znaleziono ślady obozowiska z przełomu neolitu i brązu (ok. 1800 r. p.n.e.). Pierwsza pewna wiadomość o Frydmanie pochodzi z r. 1320 (mistrz Kokosz sprzedając terram Fridmanvagasa bratu Janowi). Wg Tadeusza M. Trajdosa ( 1991 ), wieś powstała w końcu w. XIII, a w 1308 została ponownie lokowana ( sołtys-zasadźca Fryderyk z Huncowiec). Wchodziła w skład dóbr niedzickich i dzieliła ich dzieje. Od 1640 proboszczem był tu ks. Jan Ratułowski, dr filozofii UJ. Według kronik, w r. 1683 uposażył kościół Jan III Sobieski, który wysłuchał w nim mszy dziękczynnej po wiktorii wiedeńskiej. W rok później na cmentarzu pogrzebano maruderów wiedeńskich. W r. 1760 wzmianka w "Opisie świata " Buschinga: F., ein castel der Grafen Barkotzy am Fluße Dunavetz. W 1832 gościł tu Seweryn Goszczyński, wertując na plebanii bibliotekę złożoną z 2000 tomów „najcelniejszych pisarzy wszelkiego narodu ". Po podziale klucza niedzickiego ( 1869), wieś była siedzibą Aladára Salamona, do którego należały też Tatry Jaworzyńskie. W r. 1931 miała już 1170 mieszkańców. Wieś ma miasteczkowy układ przestrzenny, z otoczonym domostwami placem pośrodku. Zachowało się trochę zabytków dawnego budownictwa. Spustoszenie w zabudowie poczyniły pożary (np. w r. 1957 spłonęły 23 domy w starej dzielnicy).



Kasztel
W pn.-zach. krańcu placu stoi kasztel (dwór obronny). Zbudowany w l.1589-90 przez Györgyego Horvátha, był okazałą renesansową rezydencją. Miał plan prostokąta z 2 basztami narożnymi, dach osłaniała attyka. W r. 1910 został za długi odebrany Aladárowi Salamonowi i sprzedany pochodzącemu z Frydmanu ks. Józefowi Noworolskiemu, którego krewni są do dziś właścicielami budowli. Został wówczas barbarzyńsko przebudowany, przy czym zniszczono m.in. attykę, portal wejściowy i obramienia okiennic. Narożniki frontowe zdobią nadal wykusze, tylne - pseudobaszty. W pięknej sieni zachowały się 4 skromne portale, .jeden ozdobniejszy ­u góry. Przed wojną budynek mieścił m.in. urząd gminy. ",Całość w stanic zupełnego zaniedbania", pisał w roku 1937 Jan Reychman. Wnętrz nic można zwiedzać. Za dworem stoją 2 okrągłe spichlerze (tzw. Borhauzy) z pocz. w. XIX, połączone ze słynnymi piwnicami frydmańskimi.

Tak kiedyś wyglądał kasztel.                                                       powrót na górę

 

kościół Św. Stanisława

Kościół
Nad wsch. częścią placu panuje kościół Św. Stanisława Biskupa, najstarszy zabytek architektury sakralnej na północnym Podtatrzu, kilka razy gruntownie remontowany, m.in. 1936 (wieża) i 1937 (kaplica). Wczesnogotycki zrąb (zapewne z XIII/XIV w.) zbudowany został z kamienia łamanego na Szubienicznej Górze. Mury wzmacniają skarpy, od zach. wieża zwieńczona późnorenesansową attyką. Zdobi ją zegar z zabytkowym mechanizmem, pod nim widoczne są drewniane kroksztyny - pozostałość po spalonym (1781) drewnianym ganeczku strażniczym (hurdycji). Prezbiterium jest gotyckie, trójprzęsłowa nawa ma późniejsze sklepianie kolebkowe (1708). Do najstarszych elementów kościoła należą romańskie w kształcie okienko we wsch. ścianie zakrystii i wczesnogotycka kamienna głowa na narożniku nawy nad nią. Od pd. wprowadza do nawy wczesnogotycki portal. W oknach zachowały się gotyckie maswerki. Wyposażenie wnętrza pochodzi z l. 1751-69 (późny barok). W ołtarzu głównym, za zasłoną nowego obrazu, wyłożona lustrami wnęka z jasełkową sceną zabójstwa św. Stanisława. Od pn. przytyka do nawy 8-boczna kaplica Matki Boskiej o unikalnym centralnym założeniu. Dobudowano ją w r. 1764 odremontowano w l. 1963-67. Rokokowy ołtarz ma dwa lica i jest dostępny ze wszystkich stron. Na drewnianym stropie scena Koronacji Matki Boskiej.

kościół Św. Stanisława Biskupa - fotografia                                         powrót na górę

 Pod posadzką kaplicy spoczywa zmarły w r. 1769 jej fundator ks. Michał Lorencs, zasłużony dla Spisza kapłan, urodzony w Krempachach. Lipy rosnące w obrębie murów są chronione.



Na stronie wykorzystano fragmenty przewodnika turystycznego
 Józefa Nyki "Pieniny" (Wydanie VIII, Wydawnictwo Trawers, Latchorzew 2000).

 

home