 Nazwę kojarzą historycy z wyrazem łopuch, rumuńskie
lapus. Góralska wymowa: Łapsy. Nazwy niw w okolicy (Halpus, Krymerwis,
Bendyk) świadczą o niemieckim wkładzie osadniczym. Niepewne wzmianki
o istnieniu parafii pochodzą z r. 1274. W r. 1313 wieś weszła w
posiadanie miechowitów (bożogrobców), osadzonych wówczas we wsi
Lendak przez Kokosza Berzeviczego. W r. 1593 nabył ją wraz innymi
lendackimi ziemiami zakonu György Horváth. W rękach bożogrobców
pozostał miejscowy kościół. György Horváth miał wznieść
tutejszy kasztel, być może przebudowując klasztor. W XVIII w.
renesansowy kasztel przekształcił Jan Giovanelli, usuwając attykę i
nakrywając budynek gontowym łamanym
dachem.
|
|
 W r. I823 Łapsze Niżne miały 78 domów i były znacznie
mniejsze od Wyżnych ( 120 domów). Wieś stanowiła ostoję polskości
na Spiszu. W r. 1848 ze stopni dworu obwieszczono chłopom zniesienie pańszczyzny:
"chmara hajduków wystrzelała swe pistolety na wiatr, zatętniały
dzwony w pobliskim kościele, zagrzmiały nawet moździerze kościelne"
- pisał naoczny obserwator, Teodor Tripplin (1856). Podobnie jak
Falsztyn, tutejszy folwark w l. 1885-1933 należał do Jungenfeldów. Za
ich sprawą pańszczyzna przetrwała we wsi do r. 1931 (!). Rodzin
zelarskich było 8, średnie obciążenie wynosiło 22 dni z morga
rocznie. Do lat międzywojennych utrzymał się też archaiczny ustrój
rolny, oparty na trójpolówce i kolektywnej pracy na roli. Owce z całej
wsi zbierano w jedno stado, przed wojną liczące do 1000 sztuk.
Pospolite było szałaśnictwo rolne. W l. 1936-39 przeprowadzono prace
komasacyjne, początkowo wśród oporu ludności.
|
|
Wieś zamieszkują górale spiscy, w latach międzywojennych
była ona jednym z ośrodków regionalizmu spiskiego. Noszono strój w
odmianie kacwińskiej, do dziś zachowała się piękna gwara.
Kościół Św.
Kwiryna
 W zakolu Łapszanki stoi murowany kościół Św.
Kwiryna z ok. 1300 f. Już w r. 1313 był on w administracji zakonu bożogrobców,
którzy zarządzali parafią do 1786. Budowla ma gotycką bryłę, w
prezbiterium krzyżowe sklepienie z żebrami. Przy wieży korytarzyk ze
skarbcem na piętrze, na wieży podwójny krzyż bożogrobców. Gotycki
portal, nad nawą późniejszy pułap z polichromią (Wniebowzięcie NMP),
odnowioną lub przemalowaną w r. 1714. Wyposażenie głównie barokowe.
Feretronowy posąg św. Mikołaja z pocz. w. XVI. Obraz św. Augustyna z
sylwetką kościoła w Miechowie w tle ( 1574 lub 1674). Gotycka figura
Matki Boskiej z Dzieciątkiem z XIV/XV w. jest eksponowana w Pieskowej
Skale. Dachy kościoła, dawniej gontowe, w r. 1994 pokryto blachą
miedzianą. Przy pn. ścianie nawy znajduje się grób prof. Józefa Wiśmierskiego,
sekretarza Polskiego Komitetu Narodowego, zatłuczonego kijami przez
szowinistów słowackich podczas przygotowań do niedoszłego plebiscytu
w r. 1920. Wewnątrz kościoła zawisła w r. 1992 tablica poświęcona
innemu obrońcy polskości Spisza i Orawy - Wojciechowi Halczynowi
(skradziona w 1994 i ponownie odsłonięta na ścianie starej szkoły
naprzeciwko kościoła). Za drogą plebania i ośrodek rekolekcyjny oo.
pijarów. Spędzająca tu wakacje młodzież wyznakowała w okolicy
kilka ścieżek.
|
Nazwę kojarzą historycy z wyrazem łopuch, rumuńskie
lapus. Góralska wymowa: Łapsy. Nazwy niw w okolicy (Halpus, Krymerwis,
Bendyk) świadczą o niemieckim wkładzie osadniczym. Niepewne wzmianki
o istnieniu parafii pochodzą z r. 1274. W r. 1313 wieś weszła w
posiadanie miechowitów (bożogrobców), osadzonych wówczas we wsi
Lendak przez Kokosza Berzeviczego. W r. 1593 nabył ją wraz innymi
lendackimi ziemiami zakonu György Horváth. W rękach bożogrobców
pozostał miejscowy kościół. György Horváth miał wznieść
tutejszy kasztel, być może przebudowując klasztor. W XVIII w.
renesansowy kasztel przekształcił Jan Giovanelli, usuwając attykę i
nakrywając budynek gontowym łamanym
dachem.
