Łapsze Wyżne

Opis miejscowości
Długa ( 1, 75 km) wieś spiska, położona na wysokości 635-670 m w wylesionej części głębokiej doliny Łapszanki, wzdłuż drogi Trybsz - Niedzica. Od pn. osłania ją stromy grzbiet zw. Grandeusem (795 m). Stare domy są przeważnie murowane, zwrócone do ulicy ścianami licowymi. Posiadłości wsi zajmują 1685 ha, z czego aż 35% pokrywają lasy a 16% łąki i pastwiska. Mieszkańców ok. 800.

Kościół Św. Piotra i Pawła

Łapsze Wyżne

Historia
Pierwsze wzmianki o Łapszach Wyżnych pochodzą z lat 1463 i 1469. W r. 1589 swoją część wsi sprzedał Olbracht Łaski Györgyemu Horváthowi. Możliwe, że przez pewien okres wieś zamieszkiwali Rusini. Pisze historyk Spisza, prof. Tadeusz M. Trajdos (1991): ,,(...) zjawili się masowo w XVI w ., zapewne z Osturni, pozostając tu ok. półtora stulecia. W środku wsi wznieśli oni drewnianą cerkiew. Późniejsze przekazy dowodzą, że ludność polska, rzymskokatolicka, nie dała się wchłonąć, tylko zastosowała model separacji - wokół własnego kościółka (św. Antoniego?). (...) Najpóźniej po połowie XVII w. nastąpił masowy exodus Rusnaków..." Samodzielna parafia rzymskokatolicka wzmiankowana jest w r. 1660. Polska społeczność najpierw adaptowała cerkiew a potem wystawiła w jej miejscu okazały kościół. W XIX w. górale: byli intensywnie madziaryzowani. "Ludność tu rdzennice polska, łamać się musi z trudnościami stawianymi jej na polu języka przez rząd węgierski. Napisy tylko węgierskie Iub słowackie" - notował w r. 1912 Bolesław Łazarski. Po I wojnie światowej wieś przypadła Polsce. W r. 1920 pożar zniszczył 80 zagród - z tego czasu pochodzi murowana zabudowa przy głównej ulicy. Do r. 1931 przetrwała pańszczyzna kościelna - 2 poddanych odrabiało po 12 dni rocznie. Z dniem 1 września 1939 Łapsze zostały włączone do hlinkowskiej Słowacji, latem 1944 doprowadzono tu bitą drogę a Niemcy zaczęli budowę umocnień, które w styczniu 1945 posłużyły im do krótkiej obrony.

Miejscowa ludność zachowała interesujące zwyczaje, jak witanie maja zatykaniem zieleni przed domami dziewcząt na wydaniu.

Kościół Św. Piotra i Pawła

Kościół Św. Piotra i Pawła został zbudowany lub przebudowany w l. 1759-60. Stanął on na miejscu drewnianej świątyni ( cerkiewki?). Trójprzęsłowa nawa i prezbiterium przykryte są sklepieniem kolebkowym z lunetami. Dachy w r. 1994 pobito blachą miedzianą. Rokokowe wyposażenie pochodzi z l. 1760-76. Centralny obraz w ołtarzu głównym przedstawia obu patronów kościoła, po bokach figury Szymona i Jana. Wybitnym dziełem snycerskim jest ambona z ażurową balustradą. Wśród zabytków ruchomych znajdują się m.in. pozłacana puszka na hostie z XIV w. (?) i pozłacana monstrancja z w. XV/XVI. Rosnące wokół kościoła lipy mają 4,5 i 5 m, obwodu chronione są jako zabytki przyrody.

Kościół Św. Piotra i Pawła - wnętrze