Niedzica kościół św. Bartłomieja

Prawdopodobne jest także powstanie obecnego kościoła ok. poł. XIV w. lub przed 1325!okiem. Pierwsza pobiała wapienna i pierwszy zespół dekoracji malarskich ścian prezbiterium powstał w latach 1360-1380 (zacheusze, Weraikon obok sakrarium, rysunek Ukrzyżowania na ścianie wsch., dekoracja żeber sklepiennych). Tynk i mury są starsze o kilkadziesiąt lat {?} lat. Z okresu 1390-1420 pochodzą dwa figuralne malowidła w prezbiterium - Ukrzyżowanie na ścianie płn., Tron Łaski na ścianie płn.-wsch. oraz zapewne malowidła w nawie na ścianie płn. motyw Drzewa i nierozeznana jeszcze scena. Szczególnie cenne o wysokich walorach artystycznych są malowidła w prezbiterium, mimo, że nie zachowały się ich wierzchnie warstwy. Ukrzyżowanie poza głównym motywem Chrystusa na krzyżu, postaciami Marii i św. Jana zawiera wątki pasyjne, ,narzędzia męki i inne. Około 1420 roku na całej szerokości ściany płd. prezbiterium wykonano napis miniskułą w języku niemieckim: spowiedź bez żalu, miłość bez wierności, modlitwa bez serdeczności jest daremnym działaniem. Poniżej w języku łacińskim: scm, ave maria.
W ok. 1454 roku wykonano nastawę ołtarzową, tryptyk z "Legendą św, Bartłomieja". Obecnie eksponowane w kościele są 2/3 części środkowej i jedno skrzydło. 1/3 części środkowej zachowanej we fragmencie znajduje się w Muzeum Sztuk Pięknych w Budapeszcie, jedno skrzydło zaginęło. W 4 ćw. XV w. całą powierzchnię ściany płn. i sąsiadującej wsch. nawy pokryto malowidłami figuralnymi. Górą ściany biegnie cykl dużych scen zaczynający się Wjazdem Chrystusa do Jerozolimy a kończący na ścianie wsch. przedstawieniem Golgoty. Poniżej w układzie kwaterowym ok. 20 scen figuralnych. Każda zawiera postać Anioła Stróża i szatana, który w kolejnych przedstawieniach przybiera inną formę. W 1501 r. miała miejsce rekoncyliacja, najprawdopodobniej z powodu zbeszczeszczenia kościoła. W 1 poł. XVI w. wokół kamiennego, gotyckiego sakrarium wykonano dekorację malarską w technice klasycznego fresku mokrego (!). Tak pięknego dzieła może pozazdrościć nawet Kraków. W latach 1544-1639 kościół był w rękach luteranów z powodu przejścia Jana Horvatha, właściciela klucza dunajeckiego na luteranizm. Po rekatolizacji Niedzicy w 1639 r. kościół znajdował się w katastrofalnym stanie. Wykonano naprawy ścian i sklepień, pokryto je malowidłami. Ich fragmenty widoczne są w odkrywkach w prezbiterium. W roku 1745 ks. Michał Lorencs dobudował do ściany płn. nawy kaplicę M.B. Bolesnej. Wykonano tu wtedy późnobarokowy chór, jednocześnie lub nieco później ołtarz i podwójny konfesjonał. W roku 1770 ks. Szymon Gorelowicz, nakładem swoim i barona Jana Giowanelli przeprowadził gruntowną restaurację kościoła. Wzniesiono kamienne sklepienie w nawie. Ściany i sklepienia nawy oraz prezbiterium pokryto dekoracjami malarskimi o dużych rokokowych motywach. W prezbiterium wykonano nowy, wielki ołtarz, ambonę, belkę tęczową, w nawie dwa boczne ołtarze przy tęczy, chór muzyczny, nieco później ołtarz boczny w przęśle środkowym przy ścianie płn. W latach 1873-94 za ks. Aleksandra Begali wybudowano kamienne stacje przy murze okalającym kościół. Prawdopodobnie wtedy przeniesiono drewnianą rzeźbę Piety z dawnej kaplicy w murze cmentarnym i stawiono w ołtarz kaplicy M.B.Bolesnej, wykonano drewniany wystrój zakrystii, ławki w nawie i kaplicy. 3 maja 1895 r. pożar strawił niemal całą Niedzicę. Spłonęły dachy kościoła i hełm wieży. Gruntowny remont kościoła przeprowadzono w1912 r. za ks. Juliusza Racza. Rozebrano nadwątlałą wieże znajdującą się zapewne na osi kościoła i wystawiono nową, obok - na osi kaplicy. Dano nowe dachy, w kościele posadzkę, obrazy do ołtarzy bocznych przy tęczy, przebudowano chór w nawie, w okna prezbiterium wstawiono witraże, we wnętrzach wykonano malarskie dekoracje ścienne. Obecne, będące wiernym ich powtórzeniem, pokrywające sklepienia, wykonano w ostatnim dziesięcioleciu. Architektura
	Należy do grupy gotyckich, murowanych kościołów spiskich, mających wiele cech wspólnych. W porównaniu z drewnianym budownictwem sąsiadującego Podhala, murowane kościoły na Spiszu świadczą o rozmachu węgierskiej kolonizacji tych ziem, opartej o monumentalne, trwałe, kamienne budownictwo (zamki, kasztele, kościoły).
Murowany z kamienia łamanego, orientowany; jednonawowy; o prezbiterium węższym i niższym od nawy. Prezbiterium pięcioboczne, kryte dwuprzęsłowym sklepieniem o kamiennych żebrach, z dwoma heraldycznymi zwornikami będącymi kopiami w stiuku wykonanymi w 1912 roku. Pierwszy z nich, ze stojącym kozłem na tylnych nogach to herb Kokosza Berzeviczego. W oknach gotyckie, kamienne mazwerki z lat 1370-80. Przy prezbiterium od płn. zakrystia. Nawa z trójprzęsłowym sklepieniem kolebkowym z lunetami, wspartym na przyściennych filarach z ok. 1770 r. Pierwotnie kryta była drewnianym stropem. Arkada tęczy ostrołukowa. Przy nawie od płd. kruchta z kamiennym, gotyckim portalem w przejściu. Przy nawie od płn. niższa od niej i prostokątna kaplica M.B. Bolesnej z wybrzuszeniem ściany frontowej z 1745 roku. Na osi kaplicy po jej zach. stronie pseudogotycka wieża. Tak wieża jak i dachy kościoła z 1912 roku, kryte blachą miedzianą w 1984 roku. Kościół otoczony kamiennym, otynkowanym murem z integralnymi kapliczkami z lat 1873-1884. Powrót na górę

Zabiegi konserwatorskie

Kościół p. w. św. Bartłomieja w Niedzicy do lat 80-tych XX w. był jednym z wielu podobnych na Spiszu. niczym nie wyróżniającym się. Podjęte w 1984 r. prace remontowe oraz konserwatorskie kościoła, prowadzone głównie przez Andrzeja i Antoniego Guzików z Krakowa, zmieniły zasadniczo zawartość i charakter jego wnętrz. Powrót do pierwotnego, malarskiego wystroju kompletnie zachowanego późnobarokowego i rokokowego drewnianego wyposażenia, odkrycie rysunków, inskrypcji i malowideł ściennych z różnych okresów historycznych, w tym najcenniejszych gotyckich, renesansowych i barokowych, jak ich niekonwencjonalna ekspozycja, uczyniły kościół w Niedzicy jednym z najbogatszych w zabytkową zawartość o wysokich walorach i najpiękniejszych na polskim Spiszu.

Konto na które można przekazywać pomoc na rzecz renowacji kościoła:
BS Łapsze Niżne 88220008-40790-27006-1

Msze św. w niedziele:
7.45 - w jęz. słowackim
9.00 - w jęz. polskim
11.30 - w jęz. polskim
19.00 - (kwiecień-wrzesień: 18.00)
10.15 - Kaplica na Zamku

Rzymskokatolicka p.w. Św. Bartłomieja Ap. ul. 3-go Maja 91, tel. (018) 262-94-28

			Historia Schematyzmy diecezji spiskiej podają, że parafia w Niedzicy istniała już w 1278 roku. Mógł to być kościółek drewniany, zbudowany przez ludność zbiegłą z Polski, podlegającą jurysdykcji proboszcza spiskiego. Tak osadę jak i kościół mogli zniszczyć Tatarzy w 1287 roku. Pierwsza pewna wiadomość o kościele św. Bartłomieja fundowanego przez Kokosza Berzeviczego pochodzi z 1325 roku. kiedy Kokosz nadał probostwo i patronat nad kościołem kartuzom z Czerwonego klasztoru.
architektura	konserwacja	msze św.	Niedzica